Drekin reyði í 2016. Rógvararnir umborð rógva altíð í vesti, og tað gera allar hinar manningarnar í felagnum eisini. Teir slóða fyri trygdini og teimum ungu. Og tað skuldi Ormurin sjálvandi eisini gjørt. (Mynd Vagnur)

Skakandi at lesa tað rógvarin Hjálmar Hátún førir fram á in.fo um trygd á sjónum. Nú havi eg síðani 2003 skrivað nógvar greinar um trygdina umborð á kappróðrarbátum. Tá Hjálmar sigur, at tað ber ikki til, at man bara knallar eina lóg ígjøgnum, ið onkur einaferð hevur gjørt og eingin spyr hví, so hevur Hjálmar ikki gjørt sítt heimaarbeiði. Tað er ikki onkur, men Fiskiveiðueftirlitið í samstarvi við Róðrarsambandið, sum hevur snikkað til lógina um trygd umborð á kappróðrarbátum. Og lógin er samtykt í løgtinginum. Tað kemur ikki óvart á meg, at tað er júst er Róðrarfelagið Knørrur sum endar í rættinum við málinum, tí persónar og eisini nevndarlimur í felagnum hava mótarbeitt reglugerðini frá fyrsta degi. At fara í rættin við málinum er ring “reklama” fyri Róðrarfelagið Knørr, tí vil felagið hava broytt reglugerðina, so skal hetta ikki gerast í rættinum men á aðalfundi hjá Róðrarsambandinum. Læs resten →

Mùsin sýntist rólig og gjørdi einki um seg, tá eg fangaði hana. Vóni, at hon klárar seg uttandura millum grótið í garðinum. (Mynd Vagnur)

Tá eg skrivi, klippi myndir og leggi á heimasíðu, uppihaldi eg mær í frálíkum rúmi í kjallaranum, har tannlæknastova áður helt til. Nú ganga vanliga ikki mýs og vála millum okkum heima, men leygardagin upplivdi eg nakað áhugavert.

Meðan eg siti við telduborðið, síggi eg fitta mús við beinini undir borðinum. Skjótur var eg eftir myndatólinum og fekk mynd av ungu músini. Hon sýntist spøk og gjørdi lítið um seg, tá eg fangaði hana í einum króki. Nú drepi eg hvørki mýs, vespur ella fluur, koma tey á gátt hjá okkum. Tey fáa øll altíð ein møguleika aftrat og vera slept út í tún.

Nú eg hevði fittu lítlu músina í lógvanum, var spurningurin, hvat eg skuldi gera við hana. Kanska vísa abbabørnunum, og tí fann eg ílat at koyra músina í. Hon fekk kakumola, og tú blotnaði um hjartað, tá hon sat so fitt og hugdi upp á teg.  Læs resten →

Vøkur sjón yvir á Tinganes. Stórt arbeiði má hava verið at laðað allar hasar grundirnar, tí grótið skuldi nógv høggast til. (Mynd Vagnur)

Nógvar myndir eru tiknar av Tinganesi, sum má sigast vera ímyndin av Havnini. Tað var jú har, alt byrjaði á sinni. Sá einastaðni, at í 1647 vóru bara tíggju skattgjaldarar í Havn, og vóru hetta fólk, sum arbeiddu í Tinganesi. Fátæksligt var, tí hesi fólk áttu onga jørð, og tildømis áttu kirkjubøingar jørðina heilt oman í Álaker og Skálatrøð. Ferð kom á, tá traðir vóru lagdar inn Yvir við Strond og niðan ímóti Hoyvíkstjørn, so fólk kundu hava kúgv og onnur kríatúr og eisini kundi velta sær epli og annað. Tað vóru serliga soldátarnir á Skansanum, sum fingu hesar traðir, sum vóru um eitt kúfóður. Síggi í hagtølunum, at í 1801 búðu 554 fólk í Havn, og hundrað ár seinni í 1901 vóru fólkini 1656 í tali. Fara vit hundrað ár longri fram í ár 2000, so búðu 17.777 fólk í Tórshavnar kommmunu. Í 1901 búðu tíggju prosent av fólkunum í Føroyum í Havn, og nú búgva 41,9% í Tórshavnar kommunu. Eins og aðrastaðni fer stór miðsavnan fram.

Myndina av Tinganesi tók eg av “Ískaiini” í vikuni. Stóð eina løtu og eygleiddi vøkru reyðbrúnu bygningarnar úti í Tinganesi. Einki betong men vakrar laðaðar grundir, og heildin hevði riggað enn betur, um øll húsini høvdu flagtak. Skilji ikki rættliga, hví tey hava valt svart tak á høvuðsbygningin, har løgmaður heldur til. Í summar hava vit hoyrt nógv um øktu ferðavinnuna, og Tinganes má vera staðið, har flestu útlendingar vitja. Har eru altíð fólk at síggja á klettunum í Tinganesi. (Vagnur)

Koyrið eftir J.C. Svabosgøtu, so merkja tit, hvussu hugaligt tað kundi verið á koyrt bil í Havn. (Mynd Vagnur)

Kommunan hevur júst asfalterað vegastrekkið fram við Landsbókasavnið í J.C. Svabosgøtu. Sum tað er vælsignað og hugaligt at koyra eftir nýasfalteraðum vegi, og tú hugsar beinanvegin um, hvussu óskiljandi tað er, at vit lata 20-25% av bilunum oyðileggja vegirnar. Havi koyrt bil mest sum hvønn dag í skjótt hálvthundrað ár, og eg havi ongantíð koyrt við píkum. Velur røttu dekkini, so kanst tú koyra í øllum brekkum í Havn, har sum bilar við píkum koyra. Býbussarnir koyra ikki við píkum, men tá skal sigast, at har býbussurnir koyra, verður altíð saltað.

Teir hava eisini í summar asfaltterað í Steinatúni, og fólk, sum um dagarnar koyra í J.C. Svabosgøtu og Steinatúni, skulu hugsa um, hvussu hugaligt tað kundi verið at koyrt bil í Havn. Eitt eru vegirnir, men so skjótt aftur er loyvt at koyra við píkum, gerast bilarnir skitnir. Asfalt fer allastaðni. Ja, tú sært tað sjálvt inni millum hurðarnar í bilinum. Er vátt í veðrinum, so er at hyggja, hvussu píkarnir hava slitið foyrur í vegirnar, Komi at hugsa um nýggju brúnna um Sandá, har longu merkist og sæst, hvussu píkarnir hava slitið ovasta lagið á asfaltinum. Um várarnar, tá sólin er frammi, tornar óhumskan, og asfaltstøvið sæst hanga í luftini. Asfaltstøvið anda fólk í seg, og tú sæst eisini svørtu óhumskuna fram við vegunum. Býarpolitikarar hava fleiri ferðir havt píkarnar á borðinum og vent, men tað sýnist, sum málið hvørja ferð bara fánar spakuliga burturaftur. Ja, so hava vit onga hálkubreit í Føroyum, sum tey hava í øllum hinum norðanlondunum. Vit eru enn eitt U-land í nógvum økjum. (Vagnur)

Klaksvíkingur og Drekin reyði rógva ódnartøk í Havn. Vølur sjón. (Mynd Vagnur)

Kona skrivaði herfyri til mín og spurdi, hvussu man gjørdi, tí hennara fimtan ára gamla genta ynskti at rógva kapp. Skrivaði aftur, at hon kundi venda sær til nevndarlim í kappróðrarfelag, men hetta er lættari sagt enn gjørt. Kappróður er øðrvísi enn aðrar ítróttagreinar, tí vanliga eru tað ikki nevndirnar, sum mannað bátarnar, men persónar taka seg saman at manna bát. Ella rættari sagt, at ungfólk venda sær til onkran í nevndini um at fáa bát. Tað er næstan bara í barnaróðri, at tey hava eykarógvarar, tí tey ungu skulu uttanlands við øðrum ítróttagreinum ella foreldrum, og kunnu tí ikki rógva allar FM-róðrarnar. Í eldri bátastøddunum eru eingin eykarógvari, tí hevur einstaki rógvarin eyka ábyrgd í mun til aðrar ítróttagreinar. Torført at geva avboð til venjing, tí eykarógvari kann ikki útvegast í knappari vending. Í kappróðri kanst tú heldulr ikki bara møta upp til venjing, og so gert tú partur í stórum bólki, sum tildømis í bólltspølunum.

Hyggja vit at myndini omanfyri, so rógva hesir rógvarar allar FM-stevnurnar, um eingin fær skaða. Teir vita, at eingin rógvari er at skifta við, og teir eiga í veruleikanum plássið umborð fyri árið. Ikki er lætt at fáa mannað 10-mannafar, og tað vísir seg, at serliga torført er at finna seinastu tveir rógvararnar, sum skulu sita á ávísum plássi umborð. Í summar róðu Klaksvíkingur, Drekin Reyði, Ormurin og Havnarbáturin allar sjey FM-róðrarnar, men gomul róðrarstøð sum Vestmanna, Tvøroyri, Vágur og Runavík megnaðu tíverri ikki at manna 10-mannafar. Tað var tann tíð, tá millum sjey og níggju 10-mannafør vóru við í FM-kappingini. Spennandi at frætta, hvussu nógv 10-mannafør rógva í 2018. (Vagnur)

Henda æðan svam ikki í olju, men tað gjørdu æður inni við sleipistøðina. (Mynd Vagnur)

Tók í morgun mynd av hesi einsamøllu æðu á Vestaruvág, sum svam útfyri Bacalao. Eg taki mangan synd í æðunum, sum ditta sær at koma inn á Vestaruvág, tí tað kemur næstan ikki fyri, at olja ikki sæst onkrastaðni á vágni. Soleiðis var eisini í morgun. Kom at hugsa um, hvussu æðurnar klára oljufilmin í vatnskorpuni. Niðast á sleipistøðini hjá Mest hava teir lagt út oljusperringar men trupulleikin í morgun var, at eins nógv olja var at síggja uttanfyri oljusperringarnar og innanfyri. Og mitt í oljufilminum svumu fleiri æður. Tað er fína dúnið nærmast kroppinum, sum ger, at æðan kann halda hitan. Og fellir dúnið saman av olju, so doyr æðan í kulda. Vit sleppa uttan ivi ikki av við meira og minni olju á Havnarvág, tí skipini eru nógv, sum koma og fara, og við bátabrúgvarnar liggja hundraðtals bátar.

Æðan á myndini sýntist tom og rólig. Æðan kann taka sær æti frá botni á tretivu favna dýpi, men teimum dámar best at vinna tað á grynri vatni helst minni enn fimm favnar. Føðin er mest taralýs, smákrabbar, kræklingar og aðir lítlir skelfiskar. Æðan dámar best at gera sær reiður við sjóvarstrondini, bara tær kunnu fáa frið. Men æður kunnu eisini fara langt inn í hagan og summar høgt upp ímillum fjøl at byggja sær reiður. Í summar sá eg fleiri æðuflokkar í Álakeri og Sandagerði, men nú fækkast møguleikarnir hjá teimum at reiðrast har á leiðini, tí har er so nógv byggivirksemi, at æðurnar fáa ikki frið at reiðrast. Reiðrið hjá æðuni er klætt við mosa ella deyðagrasi. Eggini eru fýra stundum fimm. Æðan roytir dún av sær sjálvari at hava uttan um eggini, og tá er óheppið, um olja hevur dálkað æðuna og harvið dúnið. Kanska tolir æðan oljufilmin, sum var tunnur í morgun, og kanska dugir  hon at skyna á, um vandi er á ferð ella ikki. (Vagnur)

Her síggja vit, hvussu ein fýrataktmotorur verður smurdur. Góð pedagogisk mynd úr donsku motorlærubókini frá 1980. Í so máta er einki broytt.

Herfyri hoyrdu vit í fjølmiðlunum, at fólkaskúlarnir nógvir ikki kundu bjóða næmingum handaligar lærugreinar, tí ov fáir tímar eru til hesar lærugreinar. Vit hava eisini mangan hoyrt, at skúlin er fyri øll, men hetta er beinleiðis ósatt. Føroyski fólkaskúlin er ikki fyri øll, og at skúlin ikki kann bjóða ymsar handaligar vællærugreinar, sigur mær so mikið og er prógv um, at skúlin er ikki fyri øll. Fólkaskúlin í dag er meira bókligur, enn tá eg var lærari í 28 ár í Eysturskúlanum. Hvør hevur so ábyrgdina av hesum? Jú, tað hevur ovasta leiðslan í Mentamálaráðnum og leiðslurnar á skúlunum, sum hava snarað fólkaskúlan inn á eina meira bókliga kós. Haldi, at politikararnir áttu at langa nevan í borðið og fingið broytt føroyska fólkaskúlan á handaliga økinum. Læs resten →

Abbi okkara Hans Jacob Michelsen stendur uttast til vinstru. Løgið at síggja abba, sum doyði, áðrenn eg var føddur. Kanska onkur kennir hinar á myndini.

Heíma í arbeiðsrúminum hongur henda myndin á bróstinum, sum eg eri sera fegin um. Àhugaverd mynd fyri meg, tí uttast vinstrumegin stendur abbi mín, sum er um sekstan ára gamal. Tað vil siga, at myndin er frá seinast í 1800 – talinum, tí abbi Hans Jacob Michelsen (Hans Jakku í Dalólastovu) er føddur 17. november 1878 og doyði 27. feburar 1943. Havi áður skrivað um abba, men tá var henda myndin ikki við. Myndin sigur so nógv, millum annað, hvussu fólk á Reyni vóru klødd tá. Langstivlar, tuftur og húðaskógvar gingu fólkini í. Hann var uppvaksin Dalólavstovu á Reyni, sum er til enn og er nýtímansgjørd. Hans Jakku fekk skiparaprógv 29. mars 1897, og tað varð tikið umborð á krússaranum Hejmdal, men einki verður sagt um, hvør lærarin var. Læs resten →

Ómetaliga stuttligt og spennandi at vera til kappríðing á Velbastaðvegnum. (Mynd Føroya Ríðingarfelag)

Ómetaliga stuttligt og spennandi at vera til kappríðing á Velbastaðvegnum. (Mynd Føroya Ríðingarfelag)

Tá tú skrivar søguligt tilfar, er ógvuliga umráðandi, at árstølini eru røtt. Árstøl skulu eftirkannast minst einaferð. Eg havi skrivað eitt sindur um søguliga partin í føroyskari kappríðing, og nú ger Poul Hansen meg varhugan við, at eitt árstal er komið skeivt fyri í eini grein. Eg skrivaði, at tey riðu seinastu ferð kapp á Velbastaðvegnum í 1972, men hetta er ikki rætt. Tey riðu seinasta ferð kapp á Velbastaðvegnum á ólavsøku 1970, síðan fóru tey niðan í Marknagil, har nýggj ríðingarbreyt varð gjørd. Læs resten →

Tað var, meðan Rasmus Jørgen Winther var prestur í Havn, at prestagarðurin í Sandagerði var bygdur í 1789. Mynd Havnin – fólk og yrki)

Nú ein dagin stóð eg í Sandagerði og eygleiddi gamla prestagarðin, sum var bygdur í 1789. Kom at hugsa um, hví tey bygdu prestagarð so langt frá Havnini og Havnar kirkju, sum er frá 1788. Tá búðu 600 fólk í Havn, og fyrsti bilurin kom jú ikki til Føroya fyrr enn 130 ár seinni. Langt var hjá prestinum at ganga til arbeiðis heim í Havnar kirkju, men so skal sigast, at tá ferðaðust tey eisini á hestbaki og í hestavogni. Jákup Dahl próstur (1878-1944) búði til sín doyggjandi dag í prestagarðinum, og í dag býr Sverri Steinhólm prestur har. Tá vit sum børn seinast í 1950-árunum lærdu okkum at svimja í Sandagerði búði Sverri Dahl við familju í prestagarðinum. Sverri var sonur Jákup Dahl próst.

Eisini er áhugavert har á leiðini, at Dronning Alexsandrine hospital var bygt júst har í 1924, tí sjúkrarhúsið lá eisini lagt frá Havnini, og fyrsti bilurin kom ikki til Føroya fyrr enn 6. mai 1922. Uttan iva vóru fólk tá framsíggin, so sjúkrahúsið hevði møguleikar seinni at byggja út, men eisini spældi inn, at sjúkrahúsið skuldi hava gott útsýnið. Grundarsteinurin til Landssjúrkrahúsið var lagdur í 1962 og seks ár seinni var tað tikið í nýtslu. Serlig Dronning Alexandrihospital, sum nú er føðideild, liggur væl í landslagnum. (Vagnur) Læs resten →