Spell, at píkarnir nú aftur skulu oyðileggja nýasfalteraðu vegirnar

Koyrið eftir J.C. Svabosgøtu, so merkja tit, hvussu hugaligt tað kundi verið á koyrt bil í Havn. (Mynd Vagnur)

Kommunan hevur júst asfalterað vegastrekkið fram við Landsbókasavnið í J.C. Svabosgøtu. Sum tað er vælsignað og hugaligt at koyra eftir nýasfalteraðum vegi, og tú hugsar beinanvegin um, hvussu óskiljandi tað er, at vit lata 20-25% av bilunum oyðileggja vegirnar. Havi koyrt bil mest sum hvønn dag í skjótt hálvthundrað ár, og eg havi ongantíð koyrt við píkum. Velur røttu dekkini, so kanst tú koyra í øllum brekkum í Havn, har sum bilar við píkum koyra. Býbussarnir koyra ikki við píkum, men tá skal sigast, at har býbussurnir koyra, verður altíð saltað.

Teir hava eisini í summar asfaltterað í Steinatúni, og fólk, sum um dagarnar koyra í J.C. Svabosgøtu og Steinatúni, skulu hugsa um, hvussu hugaligt tað kundi verið at koyrt bil í Havn. Eitt eru vegirnir, men so skjótt aftur er loyvt at koyra við píkum, gerast bilarnir skitnir. Asfalt fer allastaðni. Ja, tú sært tað sjálvt inni millum hurðarnar í bilinum. Er vátt í veðrinum, so er at hyggja, hvussu píkarnir hava slitið foyrur í vegirnar, Komi at hugsa um nýggju brúnna um Sandá, har longu merkist og sæst, hvussu píkarnir hava slitið ovasta lagið á asfaltinum. Um várarnar, tá sólin er frammi, tornar óhumskan, og asfaltstøvið sæst hanga í luftini. Asfaltstøvið anda fólk í seg, og tú sæst eisini svørtu óhumskuna fram við vegunum. Býarpolitikarar hava fleiri ferðir havt píkarnar á borðinum og vent, men tað sýnist, sum málið hvørja ferð bara fánar spakuliga burturaftur. Ja, so hava vit onga hálkubreit í Føroyum, sum tey hava í øllum hinum norðanlondunum. Vit eru enn eitt U-land í nógvum økjum. (Vagnur)

Kappróður er øðrvísi enn nógvar aðrar ítróttagreinar

Klaksvíkingur og Drekin reyði rógva ódnartøk í Havn. Vølur sjón. (Mynd Vagnur)

Kona skrivaði herfyri til mín og spurdi, hvussu man gjørdi, tí hennara fimtan ára gamla genta ynskti at rógva kapp. Skrivaði aftur, at hon kundi venda sær til nevndarlim í kappróðrarfelag, men hetta er lættari sagt enn gjørt. Kappróður er øðrvísi enn aðrar ítróttagreinar, tí vanliga eru tað ikki nevndirnar, sum mannað bátarnar, men persónar taka seg saman at manna bát. Ella rættari sagt, at ungfólk venda sær til onkran í nevndini um at fáa bát. Tað er næstan bara í barnaróðri, at tey hava eykarógvarar, tí tey ungu skulu uttanlands við øðrum ítróttagreinum ella foreldrum, og kunnu tí ikki rógva allar FM-róðrarnar. Í eldri bátastøddunum eru eingin eykarógvari, tí hevur einstaki rógvarin eyka ábyrgd í mun til aðrar ítróttagreinar. Torført at geva avboð til venjing, tí eykarógvari kann ikki útvegast í knappari vending. Í kappróðri kanst tú heldulr ikki bara møta upp til venjing, og so gert tú partur í stórum bólki, sum tildømis í bólltspølunum.

Hyggja vit at myndini omanfyri, so rógva hesir rógvarar allar FM-stevnurnar, um eingin fær skaða. Teir vita, at eingin rógvari er at skifta við, og teir eiga í veruleikanum plássið umborð fyri árið. Ikki er lætt at fáa mannað 10-mannafar, og tað vísir seg, at serliga torført er at finna seinastu tveir rógvararnar, sum skulu sita á ávísum plássi umborð. Í summar róðu Klaksvíkingur, Drekin Reyði, Ormurin og Havnarbáturin allar sjey FM-róðrarnar, men gomul róðrarstøð sum Vestmanna, Tvøroyri, Vágur og Runavík megnaðu tíverri ikki at manna 10-mannafar. Tað var tann tíð, tá millum sjey og níggju 10-mannafør vóru við í FM-kappingini. Spennandi at frætta, hvussu nógv 10-mannafør rógva í 2018. (Vagnur)

Æðurnar svimja mangan í olju á Havnarvág

Henda æðan svam ikki í olju, men tað gjørdu æður inni við sleipistøðina. (Mynd Vagnur)

Tók í morgun mynd av hesi einsamøllu æðu á Vestaruvág, sum svam útfyri Bacalao. Eg taki mangan synd í æðunum, sum ditta sær at koma inn á Vestaruvág, tí tað kemur næstan ikki fyri, at olja ikki sæst onkrastaðni á vágni. Soleiðis var eisini í morgun. Kom at hugsa um, hvussu æðurnar klára oljufilmin í vatnskorpuni. Niðast á sleipistøðini hjá Mest hava teir lagt út oljusperringar men trupulleikin í morgun var, at eins nógv olja var at síggja uttanfyri oljusperringarnar og innanfyri. Og mitt í oljufilminum svumu fleiri æður. Tað er fína dúnið nærmast kroppinum, sum ger, at æðan kann halda hitan. Og fellir dúnið saman av olju, so doyr æðan í kulda. Vit sleppa uttan ivi ikki av við meira og minni olju á Havnarvág, tí skipini eru nógv, sum koma og fara, og við bátabrúgvarnar liggja hundraðtals bátar.

Æðan á myndini sýntist tom og rólig. Æðan kann taka sær æti frá botni á tretivu favna dýpi, men teimum dámar best at vinna tað á grynri vatni helst minni enn fimm favnar. Føðin er mest taralýs, smákrabbar, kræklingar og aðir lítlir skelfiskar. Æðan dámar best at gera sær reiður við sjóvarstrondini, bara tær kunnu fáa frið. Men æður kunnu eisini fara langt inn í hagan og summar høgt upp ímillum fjøl at byggja sær reiður. Í summar sá eg fleiri æðuflokkar í Álakeri og Sandagerði, men nú fækkast møguleikarnir hjá teimum at reiðrast har á leiðini, tí har er so nógv byggivirksemi, at æðurnar fáa ikki frið at reiðrast. Reiðrið hjá æðuni er klætt við mosa ella deyðagrasi. Eggini eru fýra stundum fimm. Æðan roytir dún av sær sjálvari at hava uttan um eggini, og tá er óheppið, um olja hevur dálkað æðuna og harvið dúnið. Kanska tolir æðan oljufilmin, sum var tunnur í morgun, og kanska dugir  hon at skyna á, um vandi er á ferð ella ikki. (Vagnur)

Fólkaskúlin er ikki fyri øll, og skúlin má ikki bara gerast ein bókligur skúli

Her síggja vit, hvussu ein fýrataktmotorur verður smurdur. Góð pedagogisk mynd úr donsku motorlærubókini frá 1980. Í so máta er einki broytt.

Herfyri hoyrdu vit í fjølmiðlunum, at fólkaskúlarnir nógvir ikki kundu bjóða næmingum handaligar lærugreinar, tí ov fáir tímar eru til hesar lærugreinar. Vit hava eisini mangan hoyrt, at skúlin er fyri øll, men hetta er beinleiðis ósatt. Føroyski fólkaskúlin er ikki fyri øll, og at skúlin ikki kann bjóða ymsar handaligar vællærugreinar, sigur mær so mikið og er prógv um, at skúlin er ikki fyri øll. Fólkaskúlin í dag er meira bókligur, enn tá eg var lærari í 28 ár í Eysturskúlanum. Hvør hevur so ábyrgdina av hesum? Jú, tað hevur ovasta leiðslan í Mentamálaráðnum og leiðslurnar á skúlunum, sum hava snarað fólkaskúlan inn á eina meira bókliga kós. Haldi, at politikararnir áttu at langa nevan í borðið og fingið broytt føroyska fólkaskúlan á handaliga økinum. Les meira…

Úr myndasavninum – Mynd av abba tikin á Reyni seinast í 1800-talinum

Abbi okkara Hans Jacob Michelsen stendur uttast til vinstru. Løgið at síggja abba, sum doyði, áðrenn eg var føddur. Kanska onkur kennir hinar á myndini.

Heíma í arbeiðsrúminum hongur henda myndin á bróstinum, sum eg eri sera fegin um. Àhugaverd mynd fyri meg, tí uttast vinstrumegin stendur abbi mín, sum er um sekstan ára gamal. Tað vil siga, at myndin er frá seinast í 1800 – talinum, tí abbi Hans Jacob Michelsen (Hans Jakku í Dalólastovu) er føddur 17. november 1878 og doyði 27. feburar 1943. Havi áður skrivað um abba, men tá var henda myndin ikki við. Myndin sigur so nógv, millum annað, hvussu fólk á Reyni vóru klødd tá. Langstivlar, tuftur og húðaskógvar gingu fólkini í. Hann var uppvaksin Dalólavstovu á Reyni, sum er til enn og er nýtímansgjørd. Hans Jakku fekk skiparaprógv 29. mars 1897, og tað varð tikið umborð á krússaranum Hejmdal, men einki verður sagt um, hvør lærarin var. Les meira…

Úr myndasavninum – Fyrsta kappríðing í Marknagili á heysti 1970

Ómetaliga stuttligt og spennandi at vera til kappríðing á Velbastaðvegnum. (Mynd Føroya Ríðingarfelag)

Ómetaliga stuttligt og spennandi at vera til kappríðing á Velbastaðvegnum. (Mynd Føroya Ríðingarfelag)

Tá tú skrivar søguligt tilfar, er ógvuliga umráðandi, at árstølini eru røtt. Árstøl skulu eftirkannast minst einaferð. Eg havi skrivað eitt sindur um søguliga partin í føroyskari kappríðing, og nú ger Poul Hansen meg varhugan við, at eitt árstal er komið skeivt fyri í eini grein. Eg skrivaði, at tey riðu seinastu ferð kapp á Velbastaðvegnum í 1972, men hetta er ikki rætt. Tey riðu seinasta ferð kapp á Velbastaðvegnum á ólavsøku 1970, síðan fóru tey niðan í Marknagil, har nýggj ríðingarbreyt varð gjørd. Les meira…

Úr myndasavninum – Hví bygdu tey prestagarð í 1789 so langt frá Havnini?

Tað var, meðan Rasmus Jørgen Winther var prestur í Havn, at prestagarðurin í Sandagerði var bygdur í 1789. Mynd Havnin – fólk og yrki)

Nú ein dagin stóð eg í Sandagerði og eygleiddi gamla prestagarðin, sum var bygdur í 1789. Kom at hugsa um, hví tey bygdu prestagarð so langt frá Havnini og Havnar kirkju, sum er frá 1788. Tá búðu 600 fólk í Havn, og fyrsti bilurin kom jú ikki til Føroya fyrr enn 130 ár seinni. Langt var hjá prestinum at ganga til arbeiðis heim í Havnar kirkju, men so skal sigast, at tá ferðaðust tey eisini á hestbaki og í hestavogni. Jákup Dahl próstur (1878-1944) búði til sín doyggjandi dag í prestagarðinum, og í dag býr Sverri Steinhólm prestur har. Tá vit sum børn seinast í 1950-árunum lærdu okkum at svimja í Sandagerði búði Sverri Dahl við familju í prestagarðinum. Sverri var sonur Jákup Dahl próst.

Eisini er áhugavert har á leiðini, at Dronning Alexsandrine hospital var bygt júst har í 1924, tí sjúkrarhúsið lá eisini lagt frá Havnini, og fyrsti bilurin kom ikki til Føroya fyrr enn 6. mai 1922. Uttan iva vóru fólk tá framsíggin, so sjúkrahúsið hevði møguleikar seinni at byggja út, men eisini spældi inn, at sjúkrahúsið skuldi hava gott útsýnið. Grundarsteinurin til Landssjúrkrahúsið var lagdur í 1962 og seks ár seinni var tað tikið í nýtslu. Serlig Dronning Alexandrihospital, sum nú er føðideild, liggur væl í landslagnum. (Vagnur) Les meira…

Úr myndasavinum – 70 ára gomul mynd av sílakvinnum frá 1947

Sílakvinnurnar í 1947. Aftan frá vinstru: Tønni Jacobsen, Katrina Nónskarð, Anna Maria Mortensen og Erika Vágseið. Framman frá vinstru: Ingibjørg Samuelsen, Gunnvør Debes og Inga í Dali. (Mynd Havnar Róðrarfelag)

Myndin av sílakvinnum er frá 1947, og tá var Christian Eli Lamhauge formaður í Havnar Róðrarfelag. Christian Eli, sum var úr Lamba, er pápi Eyðfinn og Berghild Lamhauge. Eyðfinn kenna vit sum fótbóltsspælara í HB, og Berghild er mamma Chirstian Eli Holst, sum spældi á føroyska fótbóltslandsliðnum. Undir krígnum stóð ikki á at manna bátar, tí so nógv fólk var heima, men fyrstu árini eftir kríggi fóru tey ungu í eyst og vest. Ungu menninir fóru nógvir til skips, og nógvar ungar kvinnur fóru út at tæna ella fóru uttanlands antin í lestrarørindum ella at finna sær arbeiði.

Eg minnist bara tvær kvinnur á myndini, og tað eru Ingibjørg og Katrina. Ingibjørg í Horni, sum nýggja 5-mannafarið eitur eftir, og so Katrinu, sum var gift Ivan Carlsen. Tey arbeiddu bæði í gamla svimjihyli í Gundadali. Síðani líkist Gunnvør Debes-slagnum yvir við Strond. Gunnvør spældi eisini hondbólt við Neistanum, men hon doyðu ung av krabbameini. Síðani er tað Inga í Dali, sum eisini líkist teimum í Dali. Hinar kvinnurnar kennist eg ikki við. Myndin er áhugaverd, tí kvinnurnar hava serligt  búmerki í bringuni. Tað er hvørki búmerki hjá Havnar Róðrarfelag ella tildømis Neistanum og Havnar Fimleikafelag. Kanska onkur kann upplýsa okkum um búmerkið, sum uttan iva hevur føroysku litirnar. Róðrarbúnin hjá sílakvinnum er hin sami, sum aðrar maningar hjá Havnar Róðrarfelag eru í um hetta mundið. Hvít skjúrta við upprullaðum ermum og i terlenbuksum. (Vagnur)

Bládúgvan reiðrast mest sum bara í Føroyum

Svarta rondin um hálsin á Turkadúgvuni sæst væl. (Mynd Vagnur)

Hevur tú breyðmolar og kastar teir á gøtuna fram við ánni í Plantasjuni, gongur lítið bil, so eru dúgvurnar hjá tær. Bládúgvan og Turkadúgvan. Serliga bládúgvan er ótrúliga vakur litfagur fuglur. Liturin er vakur grábláur, aftast á velinum er hon svørt, og tvørtur um veingirnar ganga tvær svartar rendur. Hálsurin glitrar og skyggir av grønum og reyðum fjøðrum. Beinini korkareyð og eyguni gulbrún. Bládúgvan er støðufuglur í Føroyum. Bládúgvan dámar best at liva nær sjógvi. Les meira…

Úr myndasavninum – Sjáldsom mynd av ensku gravunum

Myndin av ensku gravunum er áhugaverd, men ikki minnist meg at hava sæð hesar lágu garðar um gravirnar. Eingi hús eru komin norðan fyri Velbastaðvegin og niðan á Heyggin Mikla. (Mynd: Børge Henriksen, sáli)

16. oktober 2012 skrivaði eg grein um kirkjugarðin við Velbastaðvegin. Helt, at tað kundi verið áhugavert at vitað, hvussu nógv fólk vóru grivin síðani 1935, tá fyrsta grøvin var grivin. Gamli kirkjugarðurin á Svínaryggi var vorðin ov lítil í 30-árunum. Vit ungu í 1950-árunum, sum lærdu okkum at svimja í tveimum hyljum í Sandá, gingu mangan framvið kirkjugarðin, har vinarligi Poli í Mattlág tá var gravari. Vit hildu tað vera ótrúliga løgið at gera nýggjan kirkjugarð í 1935 so langt frá miðbýnum og Havnar Kirkju. Nú viðkað tey enn einaferð kirkjugarðin hesaferð oman ímóti Sandá. Eini 6100 fólk og hundrað urnir eru grivin í kirkjugarðin.  Les meira…